Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (libros II–IV) · 3.7

अथ हैनमुद्दालक आरुणिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच मद्रेष्ववसाम पतञ्जलस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञमधीयानास्तस्यासीद्भार्या गन्धर्वगृहीता तमपृच्छाम कोऽसीति सोऽब्रवीत्कबन्ध आथर्वण इति सोऽब्रवीत्पतञ्जलं काप्यं याज्ञिकांश्च वेत्थ नु त्वं काप्य तत्सूत्रं येनायं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि सन्दृब्धानि भवन्तीति सोऽब्रवीत्पतञ्जलः काप्यो नाहं तद्भगवन्वेदेति सोऽब्रवीत्पतञ्जलं काप्यं याज्ञिकांश्च वेत्थ नु त्वं काप्य तमन्तर्यामिणं य इमं च लोकं परं च लोकं सर्वाणि च भूतानि योऽन्तरो यमयतीति सोऽब्रवीत्पतञ्जलः काप्यो नाहं तं भगवन्वेदेति सोऽब्रवीत्पतञ्जलं काप्यं याज्ञिकांश्च यो वै तत्काप्य सूत्रं विद्यात्तं चान्तर्यामिणमिति स ब्रह्मवित्स लोकवित्स देववित्स वेदवित्स भूतवित्स आत्मवित्स सर्वविदिति तेभ्योऽब्रवीत्तदहं वेद तच्चेत्त्वं याज्ञवल्क्य सूत्रमविद्वांस्तं चान्तर्यामिणं ब्रह्मगवीरुदजसे मूर्धा ते विपतिष्यतीति वेद वा अहं गौतम तत्सूत्रं तं चान्तर्यामिणमिति यो वा इदं कश्चिद्ब्रूयाद्वेद वेदेति यथा वेत्थ तथा ब्रूहीति ॥

Entonces le preguntó Uddālaka Āruṇi. «Yājñavalkya», dijo, «residimos entre los madras, en casa de Patañjala Kāpya, estudiando el sacrificio. Tenía una esposa poseída por un gandharva. Le preguntamos: “¿Quién eres?”. Dijo: “Kabandha Ātharvaṇa”. Dijo a Patañjala Kāpya y a los conocedores del sacrificio: “¿Conoces, Kāpya, ese hilo por el cual este mundo, el otro mundo y todos los seres están enlazados?”. Patañjala Kāpya dijo: “No lo conozco, venerable señor”. Dijo a Patañjala Kāpya y a los conocedores del sacrificio: “¿Conoces, Kāpya, a ese Regidor interior que, desde dentro, rige este mundo, el otro mundo y todos los seres?”. Patañjala Kāpya dijo: “No lo conozco, venerable señor”. Dijo a Patañjala Kāpya y a los conocedores del sacrificio: “Quien, Kāpya, conociera ese hilo y a ese Regidor interior, ese es conocedor del Brahman, conocedor de los mundos, conocedor de los dioses, conocedor de los Vedas, conocedor de los seres, conocedor del Ātman, conocedor de todo”. Se lo explicó a ellos. Yo lo conozco. Si tú, Yājñavalkya, sin conocer ese hilo y a ese Regidor interior, te llevas las vacas de los brahmanes, tu cabeza se partirá». «Yo conozco, en verdad, Gautama, ese hilo y a ese Regidor interior.» «Cualquiera podría decir: “Lo sé, lo sé”. Di cómo lo sabes.»^✦

स होवाच वायुर्वै गौतम तत्सूत्रं वायुना वै गौतम सूत्रेणायं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि सन्दृब्धानि भवन्ति तस्माद्वै गौतम पुरुषं प्रेतमाहुर्व्यस्रंसिषतास्याङ्गानीति वायुना हि गौतम सूत्रेण सन्दृब्धानि भवन्तीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्यान्तर्यामिणं ब्रूहीति ॥

Dijo: «El viento es, en verdad, Gautama, ese hilo. Con el viento como hilo, Gautama, este mundo, el otro mundo y todos los seres están enlazados. Por eso, Gautama, de un hombre muerto se dice: “Se le han aflojado los miembros”; pues, Gautama, con el viento como hilo están enlazados». «Así es esto, Yājñavalkya. Habla del Regidor interior.»

यः पृथिव्यां तिष्ठन्पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en la tierra, es interior a la tierra, a quien la tierra no conoce, cuyo cuerpo es la tierra, el que desde dentro rige la tierra: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.^✦

योऽप्सु तिष्ठन्नद्भ्योऽन्तरो यमापो न विदुर्यस्यापः शरीरं योऽपोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en las aguas, es interior a las aguas, a quien las aguas no conocen, cuyo cuerpo son las aguas, el que rige las aguas desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

योऽग्नौ तिष्ठन्नग्नेरन्तरो यमग्निर्न वेद यस्याग्निः शरीरं योऽग्निमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el fuego, es interior al fuego, a quien el fuego no conoce, cuyo cuerpo es el fuego, el que rige el fuego desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

योऽन्तरिक्षे तिष्ठन्नन्तरिक्षादन्तरो यमन्तरिक्षं न वेद यस्यान्तरिक्षं शरीरं योऽन्तरिक्षमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el espacio intermedio, es interior al espacio intermedio, a quien el espacio intermedio no conoce, cuyo cuerpo es el espacio intermedio, el que rige el espacio intermedio desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यो वायौ तिष्ठन्वायोरन्तरो यं वायुर्न वेद यस्य वायुः शरीरं यो वायुमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el viento, es interior al viento, a quien el viento no conoce, cuyo cuerpo es el viento, el que rige el viento desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यो दिवि तिष्ठन्दिवोऽन्तरोयं द्यौर्न वेद यस्य द्यौः शरीरं यो दिवमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el cielo, es interior al cielo, a quien el cielo no conoce, cuyo cuerpo es el cielo, el que rige el cielo desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

य आदित्ये तिष्ठन्नादित्यादन्तरो यमादित्यो न वेद यस्यादित्यः शरीरं य आदित्यमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el sol, es interior al sol, a quien el sol no conoce, cuyo cuerpo es el sol, el que rige el sol desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यो दिक्षु तिष्ठन्दिग्भ्योऽन्तरो यं दिशो न विदुर्यस्य दिशः शरीरं यो दिशोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en las direcciones, es interior a las direcciones, a quien las direcciones no conocen, cuyo cuerpo son las direcciones, el que rige las direcciones desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यश्चान्द्रतारके तिष्ठंश्चन्द्रतारकादन्तरो यं चन्द्रतारकं न वेद यस्य चन्द्रतारकं शरीरं यश्चन्द्रतारकमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en la luna y las estrellas, es interior a la luna y las estrellas, a quien la luna y las estrellas no conocen, cuyo cuerpo son la luna y las estrellas, el que rige la luna y las estrellas desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

य आकाशे तिष्ठन्नाकाशादन्तरो यमाकाशो न वेद यस्याकाशः शरीरं य आकाशमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el espacio, es interior al espacio, a quien el espacio no conoce, cuyo cuerpo es el espacio, el que rige el espacio desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यस्तमसि तिष्ठंस्तमसोऽन्तरो यं तमो न वेद यस्य तमः शरीरं यस्तमोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en la oscuridad, es interior a la oscuridad, a quien la oscuridad no conoce, cuyo cuerpo es la oscuridad, el que rige la oscuridad desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यस्तेजसि तिष्ठंस्तेजसोऽन्तरो यं तेजो न वेद यस्य तेजः शरीरं यस्तेजोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृत इत्यधिदैवतमथाधिभूतम् ॥

El que, morando en el calor, es interior al calor, a quien el calor no conoce, cuyo cuerpo es el calor, el que rige el calor desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal. Hasta aquí, lo referente a las deidades; ahora, lo referente a los seres.^✦

यः सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्सर्वेभ्यो भूतेभ्योऽन्तरो यं सर्वाणि भूतानि न विदुर्यस्य सर्वाणि भूतानि शरीरं यः सर्वाणि भूतान्यन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृत इत्यधिभूतमथाध्यात्मम् ॥

El que, morando en todos los seres, es interior a todos los seres, a quien todos los seres no conocen, cuyo cuerpo son todos los seres, el que rige a todos los seres desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal. Hasta aquí, lo referente a los seres; ahora, lo referente al sí mismo.

यः प्राणे तिष्ठन्प्राणादन्तरो यं प्राणो न वेद यस्य प्राणः शरीरं यः प्राणमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el aliento vital, es interior al aliento vital, a quien el aliento vital no conoce, cuyo cuerpo es el aliento vital, el que rige el aliento vital desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यो वाचि तिष्ठन्वाचोऽन्तरो यं वाङ्न वेद यस्य वाक्शरीरं यो वाचमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en la palabra, es interior a la palabra, a quien la palabra no conoce, cuyo cuerpo es la palabra, el que rige la palabra desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यश्चक्षुषि तिष्ठंश्चक्षुषोऽन्तरो यं चक्षुर्न वेद यस्य चक्षुः शरीरं यश्चक्षुरन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el ojo, es interior al ojo, a quien el ojo no conoce, cuyo cuerpo es el ojo, el que rige el ojo desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यः श्रोत्रे तिष्ठञ्छ्रोत्रादन्तरो यं श्रोत्रं न वेद यस्य श्रोत्रं शरीरं यः श्रोत्रमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el oído, es interior al oído, a quien el oído no conoce, cuyo cuerpo es el oído, el que rige el oído desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यो मनसि तिष्ठन्मनसोऽन्तरो यं मनो न वेद यस्य मनः शरीरं यो मनोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en la mente, es interior a la mente, a quien la mente no conoce, cuyo cuerpo es la mente, el que rige la mente desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यस्त्वचि तिष्टं स्त्वचोऽन्तरो यं त्वङ्न वेद यस्य त्वक्शरीरं यस्त्वचमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en la piel, es interior a la piel, a quien la piel no conoce, cuyo cuerpo es la piel, el que rige la piel desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यो विज्ञाने तिष्ठन्विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं यो विज्ञानमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥

El que, morando en el conocimiento, es interior al conocimiento, a quien el conocimiento no conoce, cuyo cuerpo es el conocimiento, el que rige el conocimiento desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal.

यो रेतसि तिष्ठन्रेतसोऽन्तरो यं रेतो न वेद यस्य रेतः शरीरं यो रेतोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतोऽदृष्टो द्रष्टाश्रुतः श्रोतामतो मन्ताविज्ञातो विज्ञाता नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा नान्योऽतोऽस्ति श्रोता नान्योऽतोऽस्ति मन्ता नान्योऽतोऽस्ति विज्ञातैष त आत्मान्तर्याम्यमृतोऽतोऽन्यदार्तं ततो होद्दालक आरुणिरुपरराम ॥

El que, morando en el semen, es interior al semen, a quien el semen no conoce, cuyo cuerpo es el semen, el que rige el semen desde dentro: ese es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal; no visto, es el vidente; no oído, es el oyente; no pensado, es el pensador; no conocido, es el conocedor. No hay otro vidente fuera de él; no hay otro oyente fuera de él; no hay otro pensador fuera de él; no hay otro conocedor fuera de él. Este es tu Ātman, el Regidor interior, el inmortal. Lo otro es aflicción. Entonces Uddālaka Āruṇi cesó [de preguntar].