Saltar al contenido
OriGen Biblioteca de Conciencia Activa
‹ La Bhagavad Gita
India · La Bhagavad Gita

Canto 8

1

arjuna uvāca kiṃ tad brahma kim adhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottama | adhibhūtaṃ ca kiṃ proktam adhidaivaṃ kim ucyate ||

Arjuna dijo: ¿Qué es ese brahman? ¿Qué es el adhyātma? ¿Qué es el karman, oh Persona Suprema? ¿Y qué se declara que es el adhibhūta? ¿Qué es llamado el adhidaiva?✦

2

adhiyajñaḥ kathaṃ ko 'tra dehe 'smin madhusūdana | prayāṇakāle ca kathaṃ jñeyo 'si niyatātmabhiḥ ||

¿Quién y de qué modo es el adhiyajña aquí en este cuerpo, oh destructor de Madhu? ¿Y cómo has de ser conocido en la hora de la partida por quienes tienen el sí mismo disciplinado?

3

śrībhagavān uvāca akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo 'dhyātmam ucyate | bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñitaḥ ||

El Bienaventurado Señor dijo: El brahman es lo Imperecedero supremo; la naturaleza propia es llamada adhyātma; la efusión creadora que produce el origen de la existencia de los seres lleva el nombre de karman.

4

adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaś cādhidaivatam | adhiyajño 'ham evātra dehe dehabhṛtāṃ vara ||

El adhibhūta es la existencia perecedera, y la Persona es el adhidaivatam; el adhiyajña soy Yo mismo aquí en el cuerpo, oh el mejor de los portadores de cuerpo.

5

antakāle ca mām eva smaran muktvā kalevaram | yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāsty atra saṃśayaḥ ||

Y quien en la hora final, recordándome únicamente a Mí, abandonando el cuerpo, parte, ese alcanza mi propio estado de ser; no hay duda en esto.

6

yaṃ yaṃ vāpi smaran bhāvaṃ tyajaty ante kalevaram | taṃ tam evaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ ||

O bien, recordando cualquier estado de existencia que uno abandone al final el cuerpo, a ese mismo [estado] llega, oh hijo de Kuntī, habiendo estado siempre impregnado por ese estado de existencia.✦

7

tasmāt sarveṣu kāleṣu mām anusmara yudhya ca | mayy arpitamanobuddhir mām evaiṣyasy asaṃśayaḥ ||

Por tanto, en todo tiempo recuérdame a Mí y combate; con la mente y el intelecto entregados a Mí, vendrás ciertamente a Mí, sin duda.

8

abhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā | paramaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānucintayan ||

Con el pensamiento integrado por el yoga de la práctica constante y sin dirigirse a otra cosa, meditando continuamente, oh Pārtha, uno va hacia la Persona suprema y divina.

9

kaviṃ purāṇam anuśāsitāram; aṇor aṇīyāṃsam anusmared yaḥ | sarvasya dhātāram acintyarūpam; ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt ||

Quien recuerde al Sabio vidente, al Primordial, al Gobernador, más sutil que lo sutil, al Sustentador de todo, de forma inconcebible, del color del sol más allá de la tiniebla,✦

10

prayāṇakāle manasācalena; bhaktyā yukto yogabalena caiva | bhruvor madhye prāṇam āveśya samyak; sa taṃ paraṃ puruṣam upaiti divyam ||

en la hora de la partida, con una mente inmóvil, dotado de devoción y también de la fuerza del yoga, habiendo introducido perfectamente el aliento vital en medio de las dos cejas, él alcanza a esa Persona suprema y divina.✦

11

yad akṣaraṃ vedavido vadanti; viśanti yad yatayo vītarāgāḥ | yad icchanto brahmacaryaṃ caranti; tat te padaṃ saṃgraheṇa pravakṣye ||

Aquello que los conocedores de los Vedas llaman lo Imperecedero, en lo cual entran los ascetas libres de pasión, y deseando lo cual practican la vida de castidad y estudio sagrado, esa morada suprema te declararé brevemente.

12

sarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirudhya ca | mūrdhny ādhāyātmanaḥ prāṇam āsthito yogadhāraṇām ||

Habiendo cerrado todas las puertas [de los sentidos], y habiendo confinado la mente en el corazón, habiendo colocado el propio aliento vital en la cabeza, establecido en la concentración firme del yoga,

13

om ity ekākṣaraṃ brahma vyāharan mām anusmaran | yaḥ prayāti tyajan dehaṃ sa yāti paramāṃ gatim ||

pronunciando «Oṃ», el brahman de una sola sílaba, y recordándome a Mí, quien parte abandonando el cuerpo, ese alcanza el destino supremo.✦

14

ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ | tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ ||

Para quien con pensamiento indiviso me recuerda constantemente todos los días, para ese yogin perpetuamente integrado, oh Pārtha, Yo soy fácil de alcanzar.

15

mām upetya punarjanma duḥkhālayam aśāśvatam | nāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ ||

Habiendo llegado a Mí, al renacimiento, que es morada de sufrimiento y transitorio, no vuelven a caer los hombres de gran alma, que han alcanzado la perfección suprema.

16

ā brahmabhuvanāl lokāḥ punarāvartino 'rjuna | mām upetya tu kaunteya punarjanma na vidyate ||

Los mundos, hasta el mundo de Brahmā, están sujetos a retorno, oh Arjuna; pero habiendo llegado a Mí, oh hijo de Kuntī, no existe renacimiento.

17

sahasrayugaparyantam ahar yad brahmaṇo viduḥ | rātriṃ yugasahasrāntāṃ te 'horātravido janāḥ ||

Los que saben que el día de Brahmā dura mil edades cósmicas y que su noche termina al cabo de mil edades cósmicas, esos son los hombres conocedores del día y de la noche.✦

18

avyaktād vyaktayaḥ sarvāḥ prabhavanty aharāgame | rātryāgame pralīyante tatraivāvyaktasaṃjñake ||

De lo Inmanifestado surgen todas las manifestaciones al llegar el día; al llegar la noche se disuelven allí mismo, en lo llamado Inmanifestado.

19

bhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate | rātryāgame 'vaśaḥ pārtha prabhavaty aharāgame ||

Esta misma multitud de seres, habiendo llegado a ser una y otra vez, se disuelve sin albedrío al llegar la noche, oh Pārtha, y surge [de nuevo] al llegar el día.

20

paras tasmāt tu bhāvo 'nyo 'vyakto 'vyaktāt sanātanaḥ | yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati ||

Pero más allá de ese Inmanifestado existe otra realidad eterna e Inmanifestada, la cual, cuando todos los seres perecen, no perece.✦

21

avyakto 'kṣara ity uktas tam āhuḥ paramāṃ gatim | yaṃ prāpya na nivartante tad dhāma paramaṃ mama ||

Ese Inmanifestado es llamado «lo Imperecedero»; a él lo llaman el destino supremo, habiendo alcanzado el cual no retornan: esa es mi morada suprema.

22

puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyas tv ananyayā | yasyāntaḥsthāni bhūtāni yena sarvam idaṃ tatam ||

Esa Persona suprema, oh Pārtha, se alcanza empero mediante una devoción exclusiva, en cuyo interior residen los seres y por quien todo este [universo] está penetrado.

23

yatra kāle tv anāvṛttim āvṛttiṃ caiva yoginaḥ | prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha ||

Y en qué tiempo partiendo los yogins van al no-retorno o bien al retorno, ese tiempo te declararé, oh toro entre los Bhāratas.

24

agnir jyotir ahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam | tatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ ||

El fuego, la luz, el día, la quincena luminosa, los seis meses del curso boreal del sol: partiendo allí, van al brahman los hombres conocedores del brahman.✦

25

dhūmo rātris tathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam | tatra cāndramasaṃ jyotir yogī prāpya nivartate ||

El humo, la noche, así como la quincena oscura, los seis meses del curso austral del sol: allí, habiendo alcanzado la luz lunar, el yogin retorna.

26

śuklakṛṣṇe gatī hy ete jagataḥ śāśvate mate | ekayā yāty anāvṛttim anyayāvartate punaḥ ||

Pues estas dos sendas del mundo, la luminosa y la oscura, son consideradas eternas: por una se va al no-retorno; por la otra se retorna de nuevo.

27

naite sṛtī pārtha jānan yogī muhyati kaś cana | tasmāt sarveṣu kāleṣu yogayukto bhavārjuna ||

Conociendo estas dos sendas, oh Pārtha, ningún yogin cae en la confusión; por tanto, en todo tiempo permanece integrado en el yoga, oh Arjuna.

28

vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva; dāneṣu yat puṇyaphalaṃ pradiṣṭam | atyeti tat sarvam idaṃ viditvā; yogī paraṃ sthānam upaiti cādyam ||

Todo el fruto de mérito que está prescrito en los Vedas, en los sacrificios, en las austeridades y también en las dádivas, todo eso lo trasciende el yogin habiendo conocido esto, y alcanza la morada suprema y primordial.

Fuente del texto original: Mahābhārata, Bhīṣmaparvan (Libro VI), adhyāyas 23–40, Edición Crítica de Pune (Bhandarkar Oriental Research Institute, ed. S. K. Belvalkar, 1945/1947), GRETIL. Dominio público